• ปัจจุบันนี้มีหลายวิธีในการทำให้พลอยสีสวยงามขึ้นหรือทำให้พลอยดูดีขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเนื้ออ่อนหรือเนื้อแข็ง มีหลายหลายวิธี แต่เราจะยกตัวอย่างพลอยแท้ธรรมชาติที่ผ่านการปรับปรุงคุณภาพ เช่น พลอยที่สีเดิมมืดและตันกลับมาสีสดและเนื้อเปิดมีไฟ หรือเปลี่ยนสีจากสีเดิมเป็นอีกสี ทั้งสิ้นนี้เพื่อความสวยงามขึ้น มีหลายหลายวิถีบางอย่างเป็นภูมิปัญญาของคนไทยตั้งแต่สมัยโบราณ บางอย่างรับมาจากต่างประเทศ เราจะยกตัวอย่าง 1.การเผา  2.การซ่านสี 3. การฉายแสง 4. การแช่น้ำมัน 5.การย้อมสี 6. การฟอกสี

1. การเผา ( Heat Treatment )

• การเผาพลอยสามารถเผาได้ทั้งก้อนดิบและที่แต่งเจียรไนแล้ว แต่จากประสบการณ์ส่วนตัว ต้องทำการแช่น้ำกรดให้สะอาดเสียก่อน หากพลอยสะอาดก็ไม่จำเป็นที่ การเผาสามารถใส่รวมกันหรือเผาทีละเม็ดก็ได้ แต่ต้องใสเบ้าเผาพลอย เป็นกระเบื้องทนไฟที่สามารถทนความร้อนได้ไม่ต่ำกว่า 1800 C. ขึ้นไป การเผาเท่าที่เห็นนะครับ เคยเห็นแต่เผาพลอยเนื้อแข็งประมาณ ความแข็งตั้งแต่ 8 ขึ้นไป
• ส่วนใหญ่จะเป็น ตระกูลคอรันดัม ทับทิม ไพริน บุษราคัม เขียวส่อง ,โทปาส เซอร์คอน เบอริลและที่ไม่เปิดเผย
• การเผาเพื่อทำให้สีเปิดสว่างขึ้น เชื่อมกันของพลอยที่มีรอยแตกธรรมชาติ ตำหนิต่างๆจะลดหรือเพิ่มก็ได้ขึ้นกับการเผา อาจมีตำหนิหลายชนิด ลายนิ้วมือ,ฟอง เรียกว่า Inclusion ต่างๆ
• การเผาที่ทราบ มีสองอย่าง คือเผาเตาไฟฟ้าและเตาแก๊ส
• การเผาสามารถเปลี่ยนสีพลอยได้ ในตระกูลซัฟไฟร์ สีขาวเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินของไพลินซีลอนและไพลิน นิหร่าพม่า เป็นปรากฎการณ์ธรรมชาติและเป็นศาสตร์ของคนไทยดั้งเดิม ค้นพบครั้งแรกของโลกที่จังหวัดจันทบุรีครับ กล้าพูดได้เต็มปาก
• เผาเก่าและเผาใหม่ อธิบายยากครับ ขอละไว้ก็แล้วกัน
• แต่ที่จำเป็นไม่ว่า คุณจะระดับเทพขั้นใดในการเผาพลอย แต่เบสิกที่ต้องมีของพลอยก็คือ เนื้อถึงพลอยมีเชื้อ ตำหนิน้อย แล้วรับประกันว่า เผาแล้วสวยแน่นอน  
• วงการเผาพลอยไม่ค่อยเป็นที่เปิดเผยเท่าใด เพราะเป็นศาสตร์ที่สอนกันในครอบครัวมากกว่า หากคุณไม่อยู่ในครอบครัวไม่มีทางได้เห็นการเผาแน่นอน
• ใส่สารอะไรในพลอยบ้าง ไม่ทราบเหมือนกันครับ แต่ตามท้องตลาดเมืองจันบุรีมีขายครับ แต่การเผาเหมือนกับพ่อครัว สูตรใครสูตรมันครับ  
• เผาพลอยสตาร์อาจทำให้สตาร์จางลงกว่าพลอยสด

2. การซ่านสีพลอย ( Diffusion )

• การซ่านสีพลอยคือการใช้สารเคมีตามสูตร เคลือบไว้ที่ผิวนอกเท่านั้น ไม่ลงเข้าเนื้อเหมือนการเผา ส่วนมากทำกับพลอยตระกลูคอรันดัม ไม่ว่าจะเป็นทับทิมหรือไพลิน
• การทำสตาร์ปลอมจะใช้วิธีการเคลือบไว้เฉยๆ และขาไม่กลิ้ง บางครั้งใช้พลอยแท้ไปเคลือบ บางครั้งใช้พลอยสังเคราะห์
• หากทำการแต่งหรือเจียรใหม่ ที่เคลือบไว้ก็จะหายไป
• ส่วนมากเป็นที่นิยมกับเกรดตลาดล่างมากๆ
• มั่นใจได้ครับ ร้านตลาดพลอยแม่สอด ไม่นำมาแน่นอน

3. การฉายแสง ( Irradiation )

• การฉายแสงเป็นวิธีหนึ่งที่ ใช้กับพลอยที่นิยมมากคือ โทปาส การฉายแสงทำให้สีดีขึ้นหรือเปลี่ยนสีเลยก็ได้ สีอยู่ถาวรหรือไม่ขึ้นอยู่กับ วิธีฉายแสง
• ยกตัวอย่างแบบเข้าใจง่าย โทปาสสีขาวฉายแสงให้เป็นน้ำเงิน และควอทซ์ อเมทิสต์ฉายแสงให้เป็นสีเหลือง ซิทรินได้

4. การแช่น้ำมัน ( Oiling )

• เป็นการปรับปรุงคุณภาพพลอยที่มีอายุมากที่สุด แช่น้ำมันส่วนใหญ่ใช้กับพลอยสด ที่มีตำหนิรอยเนื้อ เช่น มรกต ทับทิมสด นิหร่าสด น้ำมันจะซึมอยู่ในเนื้อพลอย ทำให้พลอยดูสดใสมีน้ำ มีไฟ และสามารถออกได้หากใช้ความร้อนหรือน้ำยาเช็ดกระจก

5. การฟอกสี ( Bleaching )

• ส่วนมากทำกับไข่มุก งาช้าง หรือ หยก โดยใช้สารเคมีฟอก เพื่อให้สีดูเรียบสะอาด วาว
• การฟอกสีหยก หรือแช่เรซิ่น เป็นที่นิยมมากจากจีน ราคาถูกสีสวย ใส

6. การย้อมสี ( Dyed )

• เป็นอีกวิธีที่เปลี่ยนสีพลอย น้ำยาสีจะซึมตามรอยของพลอย เช่น หยก กำไลหยก คาลซิโดนี ควอทซ์ ปะการัง ลาพิส
• น้ำยาสีจะคลุมและเคลือบเท่านั้น หรือลงไปตามรอยเนื้อของพลอย

และอีกหลายวิธีเราแค่ยกตัวอย่างเท่าที่พอทราบครับ